Sinds de Europese cryptowetgeving staan cryptodienstverleners onder toezicht van de AFM. Dat klinkt geruststellender dan het is, want de AFM zegt er zelf iets belangrijks bij: crypto’s zoals bitcoin en ethereum vallen op zichzelf níet onder haar toezicht. Het verschil tussen die twee dingen bepaalt hoeveel je aan dat toezicht hebt.
Kernpunten
- De AFM houdt toezicht op aanbieders van cryptoactivadiensten, niet op de crypto’s zelf.
- NFT’s en decentrale handelsplatformen vallen er in beginsel buiten.
- Er bestaat geen depositogarantie voor crypto.
- De AFM behandelt geen individuele geschillen en kan je niet persoonlijk helpen.
- Bij een klacht doorloop je drie stappen: eerst de aanbieder, dan Kifid of de rechter, en daarnaast een melding bij de AFM.
Wat de AFM wel doet
Eind 2024 trad de eerste cryptowetgeving in werking. Sindsdien houdt de AFM toezicht op aanbieders van cryptoactivadiensten. Die moeten een vergunning hebben, en welke partijen dat in Nederland zijn, staat in het vergunningenregister. Hoe je dat register doorzoekt, leggen we uit in crypto exchange vergunning checken.
Daarnaast richt de AFM zich op het tegengaan van marktmisbruik, zoals pump-en-dumppraktijken, en op de aanpak van witwassen. Ook doet de toezichthouder onderzoek en publiceert zij daarover. Zo verscheen eind 2024 een onderzoek naar de manier waarop cryptoapps rekening houden met het belang van hun klanten, en publiceerde de AFM een verkenning naar finfluencers. Daarin viel op dat een groep finfluencers regelmatig risicovolle producten zoals crypto aanprijst aan hun vaak jonge volgers. In 2025 deed de AFM mee aan een gezamenlijke Europese consumentencampagne over crypto van EBA, EIOPA en ESMA.
Wat er buiten het toezicht valt
De AFM is hier ongewoon expliciet. Een groot deel van de cryptosector blijft ook na de nieuwe wetgeving in beginsel buiten het toezicht. Concreet noemt de toezichthouder:
- De crypto’s zelf. Bitcoin en ethereum vallen niet onder AFM-toezicht. Er is geen instantie die de waarde bewaakt of de kwaliteit beoordeelt.
- NFT’s. Afgeleide producten zoals non-fungible tokens vallen er in beginsel buiten.
- DeFi. Decentrale handelsplatformen vallen in beginsel buiten het toezicht.
De AFM tekent daar wel iets bij aan: of diensten en producten onder toezicht vallen, moet van geval tot geval worden bekeken. Soms is er niet echt sprake van DeFi, of zijn platformen ook gedeeltelijk gecentraliseerd. Dan kunnen die partijen tóch onder toezicht staan.
Toezicht is geen garantie
Dit is het punt dat in marketinguitingen structureel wordt weggelaten. Toezicht verkleint het risico op wanbeheer bij een aanbieder, maar het beschermt je niet tegen verlies. Er is geen depositogarantiestelsel voor crypto, zoals dat er voor spaargeld bij een bank wel is. Gaat de koers omlaag, dan is dat volledig jouw risico.
De AFM zelf laat er geen misverstand over bestaan. De toezichthouder vindt handelen in crypto zeer risicovol, adviseert consumenten zich vooraf goed te verdiepen en alleen te handelen met eigen geld dat zij kunnen missen. Ook waarschuwt de AFM dat crypto lastig te doorgronden is en kwetsbaar voor misleiding, oplichting en manipulatie, dat de waarde vooral op speculatie is gebaseerd en dat er een reëel risico bestaat dat crypto’s hun waarde volledig verliezen.
Waar je terechtkunt als het misgaat
De AFM beschrijft een route in drie stappen, en het is nuttig om te weten wat elke stap wel en niet oplevert.
Stap 1: meld je klacht bij de onderneming zelf. Doe dat schriftelijk, vaak kan dat via de website. Vraag om een schriftelijke reactie. Binnen acht weken mag je een inhoudelijke reactie verwachten. Heb je een rechtsbijstandverzekering, vraag dan meteen of het geschil onder de dekking valt.
Stap 2: Kifid of een juridische procedure. Krijg je binnen acht weken geen inhoudelijke reactie, of ben je niet tevreden, dan kan het Klachteninstituut financiële dienstverlening mogelijk helpen. Kifid bemiddelt bij klachten. Let op: controleer eerst in het register van Kifid of de onderneming daar is aangesloten, want dat is niet vanzelfsprekend. Kan of wil je de klacht niet via Kifid laten behandelen, dan blijft de gang naar de rechter over.
Stap 3: meld het bij de AFM. Dit is geen manier om je geld terug te krijgen. De AFM stelt het zelf onomwonden: zij kan je niet persoonlijk helpen. Een melding is een signaal dat kan leiden tot onderzoek of een maatregel. Meldingen gaan naar het Signalenteam en worden serieus beoordeeld, maar vaak zijn meerdere signalen nodig voordat een onderzoek start. De AFM heeft bovendien een wettelijke geheimhoudingsplicht en mag je daarom geen terugkoppeling geven over de afhandeling van je eigen melding.
Wanneer je zeker moet melden
De AFM vraagt expliciet om een melding als je denkt dat een persoon of bedrijf op de financiële markt de regels overtreedt, als je denkt dat een onderneming actief is zonder vergunning, of als er sprake lijkt van fraude, vervalsing, misleiding of oplichting. Stuur zo veel mogelijk feitelijke informatie mee, zoals eerdere correspondentie. Stuur geen kopieën van identiteitsgegevens mee.
Ben je slachtoffer van oplichting, kijk dan ook naar ons artikel over crypto scams herkennen en over wat je doet als je crypto gestolen is.
Wat dit praktisch betekent
Toezicht verandert wie je kunt aanspreken, niet of je geld veilig is. Drie dingen blijven daarom je eigen verantwoordelijkheid: controleer of je aanbieder in het register staat, spreid je risico en beheer waar mogelijk je eigen sleutels. Over dat laatste schreven we in crypto wallet uitgelegd.
Veelgestelde vragen
Staat bitcoin onder toezicht van de AFM?
Nee. De AFM stelt expliciet dat crypto’s zoals bitcoin en ethereum op zichzelf niet onder haar toezicht vallen. Wel houdt zij toezicht op ondernemingen die diensten met crypto aanbieden.
Krijg ik mijn geld terug als mijn exchange omvalt?
Er is geen depositogarantie voor crypto. Wat je terugkrijgt, hangt af van de afwikkeling en van hoe de tegoeden waren gescheiden.
Kan de AFM mijn klacht oplossen?
Nee. De AFM behandelt geen individuele geschillen en kan je niet persoonlijk helpen. Voor bemiddeling kijk je naar Kifid, mits de onderneming daarbij is aangesloten.
Vallen NFT’s en DeFi onder toezicht?
In beginsel niet, maar de AFM beoordeelt dat van geval tot geval. Een platform dat zich decentraal noemt maar in de praktijk gecentraliseerd is, kan alsnog onder toezicht vallen.
Let op: dit artikel is algemene informatie en geen beleggings- of juridisch advies. Regels en toezichtpraktijk veranderen. Raadpleeg voor de actuele situatie afm.nl.
